Comparative Constitutional Law, Democracy, Law and Religion, Public Theology, Religion and Politics, Whither Europe?

Substack, ICLARS

For the original, English-language substack post, see https://hansmartientennapel.substack.com/publish/post/75969875.

Ik ben de laatste jaren steeds terughoudender geworden in het bijwonen van congressen en niet alleen wegens COVID. Er zijn niet voor niets hilarische beschrijvingen in omloop van de gemiddelde academische conferentie. Voor ICLARS blijf ik echter een uitzondering maken.

            ICLARS is de afkorting van International Consortium for Law and Religion Studies. Het oprichtingscongres, dat ik heb bijgewoond, vond plaats in 2009 plaats in Milaan. Ook het derde congres, in 2013 in Richmond, Virginia, woonde ik bij. 

            Tijdens het zesde congres, afgelopen maand in Córdoba, was het een feest om zoveel collega’s uit binnen- en buitenland terug te zien of voor het eerst te ontmoeten. Dat resulteerde, net als eerdere keren, regelmatig in mooie gesprekken.

            Het zal wel aan de aard van het vakgebied van recht en religie liggen, dat in die gesprekken de grens tussen professioneel en persoonlijk nogal eens vloeibaar blijkt. Het is prachtig om te merken dat academici elkaar niet alleen maar als concurrenten hoeven te zien, maar elkaar ook gewoon moreel kunnen ondersteunen. Ook werkt het bevrijdend om te lachen over de onkunde die collega’s die nog altijd de relevantie van het onderwerp niet inzien daarmee vrijwel overal ten toon spreiden.

Het onderwerp in de plenaire sessies was de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Daar is het wereldwijd niet goed mee gesteld. Het was daarom boeiend om onder meer van praktijkjuristen en politici te vernemen hoe de verschillende staatsmachten, maar ook bijvoorbeeld de civil society, hierin verbetering kunnen brengen.

            Een van de betogen die mij daarbij het meeste is bijgebleven is dat van oud-rechter András Sajó van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Hij betoonde zich bezorgd over het verloren gaan van het fundamentele karakter van het recht op godsdienstvrijheid in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

            Sajó illustreerde dit aan de hand van dezelfde uitspraak over rituele slacht die ik besprak in een eerder dit jaar verschenen artikel in de International Journal for Religious Freedom. In dat artikel ging ik overigens, mede aan de hand van Joel Harrison’s boek Post-Liberal Religious Liberty. Forming Communities of Charity (2020), nog wel wat verder dan Sajó.

Prof. Sajó en ik ontmoetten elkaar voor de eerste maal tijdens het 24ste International Law and Religion Symposium, getiteld ‘Religion and Religious Freedom in a Changing World’, dat van 1-3 oktober 2017 werd gehouden aan Brigham Young University in Provo, Utah.

            Overigens was de keynote-spreker tijdens de ICLARS-conferentie, John Witte, Jr., ons beiden ver vooruit geweest met een samen met Andrea Pin geschreven blogpost ‘Slaughtering Religious Freedom at the Court of Justice of the European Union’.

            Tegen het einde van zijn keynote beklemtoonde Witte, Jr. ten overvloede de centraliteit van het recht op vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, juist ook voor andere rechten. Dat vormde bij nader inzien misschien wel de hoofdreden waarom het zo’n verademing was deze conferentie bij te wonen.

            Hoewel er soms forse meningsverschillen bestaan over precieze uitwerkingen, heerste er een consensus op het punt van het belang van de godsdienstvrijheid. Die consensus heeft in het verleden ook in andere wetenschappelijke kringen bestaan, maar aan die tijd is inmiddels helaas een einde gekomen. Dat heeft een negatieve uitstraling naar andere onderdelen van onder meer de politicologie en het staatsrecht. 

            Aldus herinnerde de conferentie mij eraan dat bij het zoeken naar nieuwe, liberale dan wel postliberale, wegen minimaal de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging altijd gegarandeerd dient te blijven.

Wat ik verder nog zeggen wilde:

September was een goede maand voor het Center for Religion, Culture & Democracy, waarmee ik de eer heb geaffilieerd te zijn. Niet alleen verscheen de eerste Religious Liberty in the States index, ook zag het eerste artikel in het Journal of Religion, Culture & Democracy het licht. Wie geinteresseerd is in het schrijven van een bijdrage voor dit laatste tijdschrift, kan daarover altijd met mij contact opnemen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.