Comparative Constitutional Law, Democracy, Dutch Politics, Law and Religion, Public Theology, Religion and Politics, Whither Europe?

Substack, De Verandering / The Change

For the original, English-language substack post, seehttps://hansmartientennapel.substack.com/p/the-change.

Er is een inmiddels al langer lopend programma op de Nederlandse televisie, waarin de verandering centraal staat die het geloof kan bewerkstelligen in het leven van mensen. Hoewel ik het programma nog nooit heb gekeken, moest ik wel aan de titel ervan denken bij de voorbereiding van deze substack.

            Zonder te willen suggereren dat er hierbij sprake is van voorzienigheid, is er immers wel sprake van een heuze omslag in mijn denken sinds de verschijning van Constitutionalism, Democracy and Religious Freedom. To Be Fully Human vijf jaar geleden.

            Twijfel heeft postgevat of het nog langer mogelijk is ‘een mooie horizon’ te schetsen binnen de kaders van de hedendaagse liberale democratie. Het pluralistische liberalisme dat daarvoor minimaal vereist is, lijkt immers steeds denkbeeldiger geworden.

Het is nog niet zo eenvoudig om de vinger te leggen bij hetgeen de verandering precies heeft bewerkstelligd. Zoveel is wel duidelijk, dat boeken daarin een rol van betekenis hebben gespeeld.

            Internationaal moet dan bovenal worden gedacht aan Why Liberalism Failed van politiek theoreticus Patrick J. Deneen uit 2018. Zijn these luidt, zoals bekend, dat het liberalisme paradoxaal genoeg faalt, juist omdat het zo’n succes heeft gehad.

            Nationaal heeft daarnaast zeker De onzichtbare maat. Archeologie van goed en kwaad van rechtsfilosoof Andreas Kinneging (2020) de nodige invloed uitgeoefend. Diens hartstochtelijke pleidooi voor een eerherstel van de (Europese) Traditie van klassieke filosofie en orthodox christendom vormt een even scherpe aanklacht tegen het contemporaine liberalisme.

Zelf wil ik mij echter niet zozeer focussen op het liberalisme als zodanig. Dat gebeurt al voldoende in deze en vergelijkbare boeken. De politieke theorie en de rechtsfilosofie vormen, hoeveel belangstelling ik er ook voor koester, bovendien niet mijn eigen specialisme.

            Daarom spreek ik liever over de gedaanteverandering die de liberale democratie heeft ondergaan in de naoorlogse periode. In volgende substacks wil ik nader onderbouwen waarin deze gedaanteverandering precies schuilt.

            Voor dit moment volstaat het op te merken dat dat geen overbodige luxe is. Voor velen is dit immers nog altijd bepaald geen vanzelfsprekende constatering.

Voorzover de gedaanteverandering wel wordt waargenomen, wordt deze vaak positief gewaardeerd. De hedendaagse liberale democratie zou het waard zijn verdedigd te worden. Daartoe moet zij weerbaarder worden gemaakt tegen onder meer het populisme.

            Zelf ben ik geneigd het populisme positiever te waarderen vanwege de onmiskenbare signaalfunctie die ervan uitgaat. In de beste gevallen vormt het immers een reactie op de hierboven bedoelde gedaanteverandering van de liberale democratie.

            Dat betekent niet dat het populisme ook automatisch over constructieve ideeën beschikt om hieraan wat te veranderen. Het zoeken naar alternatieven vindt elders echter wel degelijk plaats en maakt de huidige tijd wetenschappelijk tot een uitzonderlijk interessante.

Wat ik schreef:

Een bijdrage over liberale democratie voor het deze zomer verschenen T&T Clark Handbook of Public Theology.

Wat ik nog zeggen wilde:

Over twee weken hoop ik in Córdoba, samen met Dr. Leonard Taylor, tijdens het ICLARS-congres twee panels voor te zitten over ‘Human Dignity and Common Good Constitutionalism’. In verband daarmee zal de e.v. substack op 3 oktober verschijnen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.