Comparative Constitutional Law, Democracy, Dutch Politics, Law and Religion, Public Theology, Religion and Politics, Whither Europe?

Substack, Een mooie horizon? / A horizon of beauty?

For the original, English-language substack post, see: https://hansmartientennapel.substack.com/p/a-horizon-of-beauty

Het vertrekpunt van deze Substack vormt mijn vorige monografie. Deze is getiteld Constitutionalism, Democracy and Religious Freedom. To Be Fully Human en verscheen in 2017 bij Routledge.

Dit boek was de vrucht van een Research Fellowship in Legal Studies aan het Center for Theological Studies in Princeton, NJ, gedurende het academisch jaar 2014-2015. Gedurende dat jaar maakte ik deel uit van een interdisciplinair team van in totaal 12 ethici, juristen en theologen uit verschillende delen van de wereld.

Een van de discussiepunten vormde de kritiek van de zogeheten ‘nieuwe critici van de godsdienstvrijheid’. Deze kritiek houdt in dat, ook al kennen de Verenigde Staten bijvoorbeeld het zogeheten ‘First Amendment’, het welbeschouwd onmogelijk is godsdienstvrijheid ook daadwerkelijk te realiseren. Dit omdat ‘religion cannot be coherently defined for the purposes of American law, because everyone has different definitions of what religion is.’

In reactie op deze kritiek ontwikkelde ik van de weeromstuit het argument dat, als godsdienstvrijheid niet kan worden gerealiseerd, ook liberale democratie niet tot de mogelijkheden behoort.

De liberale democratie bestaat immers bij de gratie van overtuigingen onder de bevolking die zij niet zelf kan genereren. Of, zoals de Duitse jurist Ernst-Wolfgang Böckenförde het formuleerde: ‘Der freiheitliche, säkularisierte Staat lebt von Voraussetzungen, die er selbst nicht garantieren kann.’

Dat betekende niet dat ik de hedendaagse liberale democratie voor lief nam. Het Acton Institute publiceerde vorige maand een podcast van een lezing over mijn boek die ik eind 2017 in Washington, DC, gaf. Daarin onderscheid ik tussen een liberaal constitutionalisme zoals de Founders voorstonden en het moderne constitutionalisme van na de Tweede Wereldoorlog.

Mijn punt was dat het oorspronkelijke liberalisme meer ruimte toestond aan de ‘civil society’. Daarmee vergrootte het, indachtig de paradox van Böckenförde, potentieel ook zijn eigen legitimiteit.

Ook los daarvan, vormde dit pluralistische liberalisme een ‘horizon of beauty’, zoals het slothoofdstuk van mijn boek luidde. Een recensent vond dat een ‘a very intriguing’ en zelfs ‘mysterieuze’ titel.

Dat valt echter wel mee. Tijdens mijn fellowship aan Princeton had een collega mij de waarde doen inzien van esthetische filosofie en kunst om draagvlak te creëren voor, in haar geval, het internationale recht.

In een voetnoot verwees ik bovendien, in een vrije associatie, naar de aanmoediging van Paus Franciscus aan de christen om over te komen ‘als iemand die een vreugde deelt, wijst op een mooie horizon of een begerenswaardig gastmaal aanbiedt.’

Wordt vervolgd (in september).

Wat ik nog zeggen wilde:

Ik ben blij verrast door de belangstelling voor deze substack. Uit erkentelijkheid daarvoor geef ik drie exemplaren van de paperback-editie van mijn boek weg aan wie mij de hoofdtitel mailt die ik daarvoor aanvankelijk voorstelde. [N.B. alleen voor abonnees op de Substack-nieuwbrief, zie hierboven.]

Wat ik schreef:

Op het blog Nederlandrechtsstaat.nl legde ik voor been Nederlands publiek uit waarom, zoals Yoram Hazony’s The Virtue of Nationalism vier jaar geleden in zekere zin ‘het publiekrechtelijke boek van het moment’ was, gelet op de hernieuwde aandacht voor het begrip soevereiniteit, Conservatism: A Rediscovery dat mijns inziens anno 2022 is. Dat is overigens niet hetzelfde als instemming daarmee.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.